Leefstijl als medicijn – stress begrijpen en je lichaam weer in balans brengen

Als osteopaat combineer ik mijn manuele behandelingen graag met adviezen rond leefstijl. Leefstijlgeneeskunde richt zich namelijk niet alleen op het verlichten van klachten maar vooral op het voorkomen van veelvoorkomende aandoeningen zoals hart- en vaatziekten, diabetes en obesitas. Daarnaast zien we dat ook chronische aandoeningen, zoals lage rugpijn, tandenknarsen, prikkelbare darmsyndroom en PCOS beïnvloed kunnen worden door de manier waarop we slapen, eten, bewegen én omgaan met stress.

In eerdere blogs - ‘Waarom beter slapen overdag begint’ en ‘De onmisbare rol van lichaamsbeweging’ - besprak ik al het belang van slaap en lichaamsbeweging. Vandaag wil ik graag stilstaan bij een andere pijler binnen leefstijlgeneeskunde: stressmanagement.

In deze blog neem ik je mee in wat stress evolutionair gezien precies is, welke effecten het heeft op het lichaam én welke strategieën ik toepas om meer rust en herstelmomenten te creëren.

Evolutionair gezien is stress een overlevingsmechanisme. Ons lichaam wordt daarbij aangestuurd door het autonoom zenuwstelsel, dat automatisch – zonder dat we erover hoeven na te denken – ons functioneren regelt. Dit zenuwstelsel kunnen we opsplitsen in:

• Het orthosympathisch zenuwstelsel (OS): ook wel het fight-or-flight- of stresssysteem genoemd. Dit deel van het zenuwstelsel zorgt voor alertheid, een versnelde hartslag, meer bloed naar de spieren en minder bloed naar het spijsverterings- en voortplantingsstelsel. Dit gebeurt door vrijstelling van hormonen zoals adrenaline, cortisol en glucagon. Evolutionair gezien was dit cruciaal om te kunnen vluchten of vechten bij gevaar. Stel jezelf maar even voor dat je als jager-verzamelaar oog in oog komt te staan met een roofdier. Op dat moment is het belangrijk om te kunnen vechten of vluchten en zijn spijsvertering en voortplanting bijzaak.
• Het parasympathisch zenuwstelsel (PS): ook wel het rest-and-digest- of rustsysteem genoemd. Dit helpt ons om te ontspannen, onze spijsvertering te activeren en ons lichaam te laten herstellen.

Een essentieel kenmerk van het autonoom zenuwstelsel is dat het OS niet kan bestaan zonder het PS en vice versa. Een activatie van het fight-or-flight systeem is een prima overlevingsstrategie, op voorwaarde dat de stress van acute aard is én dat er nadien voldoende tijd is om tot rust te komen zodat het lichaam kan herstellen. Hier komt uiteraard de kat op de koord. Vandaag de dag worden we niet meer bedreigd door roofdieren die ons willen doden. We ervaren weinig tot geen acute stressprikkels maar wel meer en meer chronische stress met chronische activatie van het OS tot gevolg. Het autonoom zenuwstelsel heeft zich in die duizenden jaren immers niet aangepast aan onze veranderde levensstijl. Daardoor geeft chronische stress aanleiding tot chronische spierspanning, spijsverteringsklachten en hart- en vaatziekten.

In de praktijk zie ik dagelijks mensen met nek- en hoofdpijn ten gevolge van spierspanning, lage rugpijn of spijsverteringsproblemen. Quasi altijd speelt chronische stress een rol in het ontstaan of aanhouden van deze klachten. Bovendien zijn velen onder ons – waarbij ik mezelf ook reken – zich dikwijls niet bewust dat spanning in spieren, bindweefsel en organen blijft hangen, wat fysieke klachten kan geven. Osteopathie kan dan een waardevolle ondersteuning zijn door deze spanning te verminderen en meer rust te creëren in het autonoom zenuwstelsel.

Uiteraard is het ook belangrijk om zelf aan de slag te gaan met jouw uniek zenuwstelsel en strategieën te vinden die jou tot rust brengen. Benieuwd hoe ik dit dagdagelijks aanpak? Lees dan zeker verder!

Voor mij persoonlijk zijn perfectionisme en het emotioneel aanvoelen en dragen van anderen twee grote ‘energiezuigers’ en daarmee ook bronnen van stress. Aangezien ik deze eigenschappen ook in mijn voordeel wil en kan gebruiken, is het voor mij belangrijk om regelmatig rustmomenten in te bouwen. Dit doe ik op de volgende manieren:

• Lichaamswerk: regelmatige ademhalingsoefeningen – waarbij de technieken uit hypnobirthing mij enorm geholpen hebben – en yoga helpen me om uit mijn hoofd en in mijn lichaam te komen.
• Mentaal-emotioneel: Emotional Freedom Technique (EFT) is een techniek om emotionele blokkades en fysieke klachten te verminderen. Ik ga hiervoor naar een gespecialiseerd therapeut maar gebruik deze techniek ook thuis, bijvoorbeeld wanneer ik me onrustig, angstig of onveilig voel.
• Energetisch/spiritueel: Zo nu en dan laat ik me inspireren door inzichten uit Human Design of de traditionele Chinese geneeskunde. Beiden geven mij inzicht in mijn natuurlijke energiepatronen en hoe ik keuzes kan maken die mijn mentaal welzijn ondersteunen.

Daarnaast kunnen ook onderstaande strategieën het zenuwstelsel tot rust brengen:

• Ritme en structuur in het dagdagelijkse leven
• Tijd doorbrengen in de natuur
• Een ondersteunend sociaal netwerk opbouwen en onderhouden
• Creatief bezig zijn
• Tijd alleen en in een prikkelarme omgeving doorbrengen

Stress is evolutionair gezien een prachtig en geniaal overlevingsmechanisme. Chronische activatie van het orthosympathisch zenuwstelsel leidt vandaag de dag echter tot spierspanning, vermoeidheid en fysieke klachten. Osteopathie kan helpen deze spanning te verminderen en het parasympathisch zenuwstelsel te stimuleren, maar het blijft belangrijk dat iedereen voor zichzelf ontdekt welke strategieën helpen om tot rust te komen.

Welke strategieën pas jij toe om je lichaam en geest in balans te houden?